Αμπελάκια Ν. Λάρισας

[ Γενικά Στοιχεία ]

Πληροφοριακά Στοιχεία Κοινότητας Αμπελακίων - Νομού Λάρισας

ΑΜΠΕΛΑΚΙΑ Κοινότητα η οποία ανήκει στην Επαρχία
Λάρισας του Νομού Λάρισας, της Περιφέρειας Θεσσαλίας.
(Το όνομα προέρχεται λόγω της ύπαρξης πολλών
αμπελιών, την εποχή της ίδρυσής τους, - έχει
διασωθεί μητρώο αμπελιών του έτους 1899,
όπου καλλιεργούνται 1.100 στρέμματα αμπελιών - ή
από το Αμφιλάκκια, λόγω των πέντε λάκκων που
διασχίζουν ακόμη και σήμερα την κωμόπολη).

Βρίσκεται στους πρόποδες του όρους "Όσσα", ή "Κίσσαβος" και σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από τα Τέμπη όπου περνά η Εθνική οδός, Αθηνών - Θεσσαλονίκης και σε απόσταση 31 χλμ. από την Λάρισα, 120 από Θεσσαλονίκη και 380 από την Αθήνα.

Η ίδρυση των Αμπελακίων, ανάγεται στα μέσα του 14ου
αιώνα μ.Χ. και είναι ένας από του Θεσσαλικούς
οικισμούς της ύστερης Βυζαντινής εποχής.

Ιστορικά Στοιχεία

Η κωμόπολη των Αμπελακίων, έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο, κυρίως για την ίδρυση το έτος 1778, του πρώτου συνεταιρισμού στον κόσμο, με την ονομασία "Κοινή Συντροφία και Αδελφότης των Αμπελακίων", που αντικείμενο είχε, την παραγωγή, επεξεργασία, βαφή -από τις ρίζες του φυτού "ριζάρι",- και εμπορία, κόκκινων, άλικων, (δηλ. που δεν ξεβάφουν) νημάτων.

Στα 1780, γνωρίζουμε από το δεύτερο καταστατικό του συνεταιρισμού που σώθηκε, ότι αριθμούσε 6.000 μέλη, εκ των οποίων τα 4.000, δούλευαν στα 24 εργαστήρια, νηματοβαφεία, πλυντήρια, στα Αμπελάκια και τα υπόλοιπα 2.000 δούλευαν στον κάμπο για την καλλιέργεια και παραγωγή των πρώτων υλών, που ήταν το ριζάρι και το βαμβάκι, σε σύνολο περίπου 6.000 κατοίκων, την ίδια περίοδο. Επίσης συνεργαζόταν με άλλα 22 χωριά της περιοχής.

Στη συνέχεια τα βαμμένα νήματα προωθούνταν για πώληση στα 17 υποκαταστήματα του συνεταιρισμού στην Ευρώπη, σε διάφορες πόλεις, όπως Βιέννη, Άμστερνταμ, Αμβούργο, Λονδίνο, Μασσαλία. Λειψία, Βoυδαπέστη, Τεργέστη, Οδησσό, Άνχεν, Ρουέν, Λυών, Δρέσδη, Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη, Σμύρνη κ.α.

Ρίζες ριζαριού και νήμα βαμμένο με ριζάρι

Παιδεία

Σχολή Αδαμάντιου Θ. Μάνιαρη σε φωτογραφία κάποιας ημέρας εκλογών

Η παιδεία άκμασε και πριν την ίδρυση του συνεταιρισμού, αφού το έτος 1749, ιδρύθηκε και λειτούργησε στα Αμπελάκια το περίφημο "Ελληνομουσείο", στο οποίο δίδαξαν μεγάλοι διδάσκαλοι του γένους ο Κωνσταντίνος Κούμας, ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, ο Ευάγγελος Βούλγαρης, ο Δούκας, ο Σπύρος Ασάνης και πολλοί άλλοι.

Αλλά και μετά το Ελληνομουσείο και με την ευεργετική προσφορά του Αδαμάντιου Θ. Μάνιαρη, χτίστηκε το έτος 1873, η "Μανιάρειος Σχολή", που ήταν εφάμιλλη του πρώτου και ανέδειξε πολλούς και μεγάλους επιστήμονες. Σήμερα σώζονται μόνο ερείπια της σχολής αυτής, ενώ το κτίριο είχε συνολική επιφάνεια περίπου 5.000 τετραγωνικών μέτρων.

Αρχιτεκτονικά Μνημεία

Βρύσες
Υπάρχουν δεκατρείς (13) βρύσες (κρήνες), εντός και εκτός των
ορίων του οικισμού και άλλες (5) πέντε εκτός του οικισμού.

Πύργοι
Υπάρχουν ερείπια των ισογείων από τρεις (3) προϋπάρχοντες πύργους που χτίστηκαν εντός του οικισμού γύρω στα 1750.

Ανεμόμυλοι
Υπάρχει το ισόγειο ενός ανεμόμυλου, σε απόσταση 500 μέτρων από τον οικισμό, ο οποίος καταστράφηκε το έτος 1797, από επιδρομή τουρκαρβανιτών. (ύψος περίπου 2 μέτρα).

Βιομηχανικά κτίρια
Υπάρχει ένα διώροφο κτίριο το οποίο λειτουργούσε ως εργοστάσιο κλωστοϋφαντουργίας, από τα τέλη του 19ου αιώνα, σε χώρο συνολικής επιφάνειας 350 τ.μ., ιδιοκτησίας του Κληροδοτήματος Αστερίου Αλεβίζου. (Σώζονται αργαλειοί μέχρι σήμερα).

Είναι ηλικίας περίπου 150 χρονών και αρχικά ήταν η ιδιόκτητη κατοικία του Αστερίου Αλεβίζου. Σώζονται μέχρι και σήμερα τοιχογραφίες και βρίσκεται 50 μέτρα από την πλατεία των Αμπελακίων.

Το ισόγειο του κτιρίου παραχωρήθηκε για χρήση στον Πολιτιστικό Σύλλογο Αμπελακίων και για την δημιουργία και λειτουργία εκεί του Κέντρου Πολιτιστικής Κληρονομιάς των Αμπελακίων.

Αεροφωτογραφία των Αμπελακίων με άποψη το αρχοντικό του Γ. Σβαρτς