Τα Αμπελάκια της Θεσσαλίας, γύρω στα τέλη του 18ου αιώνα, ήταν μια ονομαστή κωμόπολη, όχι μόνο για την οργάνωση και λειτουργία της στον κοινωνικό τομέα ,όπως για την "Κοινή Συντροφιά", την αναπτυγμένη βιομηχανία επεξεργασίας βαμπακιού και βαφής ξεχωριστών κόκκινων νημάτων, το σημαντικό εσωτερικό και διεθνές εμπόριο και την έντονη γενικά κοινωνική δραστηριότητα, αλλά και για τα περίφημα αρχοντικά, τα εκκλησάκια με αξιόλογα ξυλόγλυπτα τέμπλα και αγιογραφίες, τις βιβλιοθήκες και άλλα δημόσια κτίρια.

Το παλαιότερο κτίριο στα Αμπελάκια είναι το Μέγαρο της Επισκοπής (έδρα της Μητροπόλεως Πλαταμώνος και Λυκοστομίου), που χρονολογείται από το 1767.

Τα αρχοντικά των Αμπελακίων κατασκευάστηκαν ανάμεσα στα χρόνια 1787 και 1810.Τα αρχοντικά των τελευταίων ετών της περιόδου αυτής είναι κατασκευές παρακμής.

Τα αρχοντικά των Αμπελακίων, χτισμένα σε τυχαίες θέσεις μέσα στον οικισμό, είναι διώροφα ή τριώροφα, έχουν φρουριακή μορφή εξωτερικά, με πολεμίστρες ή και ελάχιστα ανοίγματα στην πέτρινη κατασκευή του ισογείου και με πολλά ανοίγματα στο ανώι, όπου προβάλλουν χαρακτηριστικές αρχιτεκτονικές προεξοχές (τα σαχνισιά), με ελαφρύ ξύλινη κατασκευή και φεγγίτες με πολύχρωμα τζαμάκια. Η στέγη είναι ξύλινη, με επικεράμωση.

Η κάτοψη των αρχοντικών έχει μορφή Γ ή Π. Στο ανώι όλες οι κατόψεις έχουν μορφή Π, με την προεξοχή σαχνισιού (κιόσκι με πολυγωνική κάτοψη) στην πρόσοψη. Η διάταξη των χώρων εξυπηρετούσε τις ειδικότερες ανάγκες της ζωής των ενοίκων στο συγκεκριμένο τόπο.

Στους ορόφους διαμονής υπάρχει κεντρικός χώρος (το κρεβάτι), με δωμάτια διαμονής και ύπνου (τους οντάδες) γύρω του. Το κρεβάτι διευρύνεται με συνεχόμενους χώρους (τους σοφάδες), που έχουν συνήθως υπερυψωμένο δάπεδο και ορίζονται με κιονοστοιχία και καγκελάκια.